Category Archives: Uncategorized

พลัง

  Systems thinking is relationship of forces. การคิดกระบวนนระบบคือการคิดจากการเห็นสิ่งต่างๆ ปฏิสัมพันธ์กัน “กำลัง” กระทำกับ “กำลัง” และกำลัง/พลังต่างๆ นั้นไม่ใช่สิ่งที่หยุดนิ่ง ตายตัว แต่พลังนั้นมีขึ้น-ลง ลด-เพิ่ม เปลี่ยนแปลงได้ ตามเหตุและปัจจัย เมื่ออาจารย์ชัยวัฒน์ชวนคิดเรื่อง “กำลัง” (พลัง) เราก็นึกถึงคำพูด “May the Force be with you.” ของมาสเตอร์โยดา แห่ง Star Wars “กำลัง/พลังของเหล่าเจไดคืออะไร อยู่ตรงไหน พวกเขามีพลังได้อย่างไร เขาเอากำลังไปใช้เพื่ออะไร” สาวก Star Wars … Continue reading

Posted in ผลึกความเข้าใจจาการอบรม, Uncategorized | Tagged , , , , , | Leave a comment

เครื่องมือช่วยคิดนอกกรอบ

การคิดนอกกรอบคือการเห็นกว้างกว่าที่เคยเห็น แล้วเราจะทำอย่างไรที่จะช่วยให้เราคิดนอกกรอบได้ การคิดกระบวนระบบเป็น Awareness-based systemic change คือ การเปลี่ยนแปลงเชิงกระบวนระบบ โดยมีฐานแห่งสติสัมปชัญญะเป็นตัวตั้งในการพินิจพิจารณาสิ่งต่างๆ  นั่นหมายถึง เราจะคิดกระบวนระบบและคิดนอกกรอบได้ เราต้องพัฒนาสติเพื่อให้รู้และเห็นได้มากกว่าเดิม  “ตาของเราลืมอยู่ แต่ตาในของเรามีกรอบอยู่ไม่น้อย เป็นกรอบที่จำกัดการมองของเรา” อาจารย์ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์กล่าว “เราทุกคนมีกรอบในการมองเรื่องราวต่างๆ ทั้งสิ้น สำคัญที่ว่า เรามีสติรู้ตัวในกรอบการมองของเราหรือไม่”  ความช้า การให้เวลาพิจารณาใคร่ครวญเรื่องราวต่างๆ ไม่ด่วนสรุป ตั้งคำถาม (แม้แต่ตั้งคำถามกับสมมติฐานของตัวเอง) เหล่านี้จะช่วยให้เรามีโอกาสขยายกรอบการมองของเราให้กว้างขึ้น เราจะเห็นกว้างขึ้น เข้าใจเรื่องราวมากขึ้นกว่าเดิม กรอบหนึ่งที่คิดกระบวนระบบชวนให้เราขยายกรอบให้กว้างขึ้น คือ กรอบแห่งกาลเวลาและบริบทแวดล้อมของเรื่องที่เราต้องการจะเรียนรู้ หลายครั้ง เวลาเราพิจารณาหาวิธี กลยุทธแก้ปัญหาต่างๆ เรามักมองปัญหาเรื่องราวในกรอบเวลาแคบๆ เช่น เวลาช่วงเฉพาะหน้าที่เกิดขึ้น หรือในช่วงเวลาที่เห็นปัญหา ซึ่งทำให้เราไม่เห็นที่มาของเรื่องราวหลากหลายที่นำมาซึ่งปัญหานั้นๆ ดังนั้นการมองนอกกรอบกาลเวลา … Continue reading

Posted in กิจกรรมเรียนรู้, Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

เบื้องต้นคิดกระบวนระบบ – เล่าเรื่องตัวฉัน

ช่วงเช้าวันแรกของการอบรมคิดกระบวนระบบสำหรับผู้เข้าอบรมตลาดวิชา เป็นกิจกรรมเล่าเรื่อง “ตัวฉัน” ให้เพื่อนในทีม/กลุ่มของคุณ เล่าอะไรก็ได้เพื่อให้เพื่อนรู้จัก “ตัวฉัน” มากขึ้น ใช้เวลาเล่าคนละประมาณ 5 นาที ในขณะที่มีคนเล่าเรื่องของเขา คนที่เหลือ ขอให้ฟังอย่างตั้งใจ ……. ทดลองทำกิจกรรมดูนะคะ……………. เมื่อทุกคนได้ผลัดกันเล่าเรื่อง “ตัวฉัน” ของตนแล้ว ขอให้ร่วมกันสะท้อนว่า รู้สึกอย่างไรกับการได้ยินเรื่องเล่าของกันและกัน คุณพบอะไรในเรื่องเล่าของตัวเอง และพบอะไรจากเรื่องเล่าของเพื่อนๆ การเล่าเรื่องตัวฉันให้กันและกันฟัง ……..ใคร่ครวญสักพัก………………………………… เสียงสะท้อนจากผู้เข้าอบรม หลังจากทำกิจกรรมเล่า “ตัวฉัน” “รู้สึกประหลาดใจที่มาเจอคนที่เหมือนกัน ทั้งที่มาจากคนละที่ พอคุยกัน ก็ได้รู้ว่าเราเหมือนกัน แต่ละคนเป็นคนไม่อยู่นิ่ง” “เราได้มองชีวิตของตัวเอง รู้สึกว่าเพื่อนทั้งสามคนเจอมรสุมทำในชีวิตทั้งนั้น ทำให้เห็นว่า สิ่งที่เราเจอนั้นมันขี้ประติ๋วมาก และยิ่งรู้สึกว่า กรุงโรมไม่ได้สร้างในวันเดียว” “เราพบความสัมพันธ์และความเชื่อมโยงของคนในกลุ่ม เราดีใจที่เจอ … Continue reading

Posted in กิจกรรมเรียนรู้, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , | Leave a comment

เรือจ้าง สายน้ำ และการฟังของเรา

เช้าวันที่สามของการอบรมคิดกระบวนระบบ เรานั่งสมาธิ หลับตา กายนิ่ง เพื่อนำพาใจให้สงบ เมื่อกายและใจนิ่งสักพัก ทีมพี่เลี้ยงอ่านความบางตอนจากวรรณกรรมคลาสสิก “สิทธารถะ” โดย เฮอร์มานน์ เฮสเส ความตอนที่เลือกมาอ่าน คือ “คนแจวเรือจ้าง” เป็นการพบกันและสนทนาระหว่าง สิทธารถะกับวาสุเทพ ชายแจวเรือจ้าง หลังจากนั้น ทุกคนแลกเปลี่ยนความคิดและความรู้สึกที่ได้รับจากการฟังข้อความนี้ เราคิดว่าเรารู้แลมองคนทะลุ เวลาใครพูดอะไรให้เราฟัง เรารีบสอน บอก ด้วยความหวังดี แต่สิ่งที่ได้รับกลับเป็นในทางตรงกันข้าม ตอนนี้เข้าใจแล้วว่า เราต้องฟังอย่างวาสุเทพ สะกิดใจการฟังสายน้ำ ตัวเองได้ประสบการณ์จากน้ำ เมื่อวานลงเล่นน้ำและทดลองทำท่าไทเก๊กที่อาจารย์ฉั่ว (ศรชัย) สอน รู้สึกว่า สายน้ำสัมพันธ์กับเรา สายน้ำมีคลื่นพลัง ทำให้เรานิ่ง เหมือนกับเราส่งถ่ายพลังซึ่งกันและกัน ความเคลื่อนไหวของพลังในตัวเราถ่ายทอดสู่น้ำและน้ำสู่เรา ในฐานะนักทำงานทางสังคม เราเรียนรู้เข้าใจพลังการฟังอยู่แล้ว … Continue reading

Posted in ผลึกความเข้าใจจาการอบรม, Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

โลกคือข่ายใยของความสัมพันธ์ต่าง ๆ

บันทึกการเรียนรู้วันแรกของการอบรมคิดกระบวนระบบ เราเรียนการคิดกระบวนระบบมากว่าสิบครั้ง ได้ยินเรื่องระบบปิด ระบบเปิด ระบบกลไก ระบบที่มีชีวิต และหลักคิดสำคัญของคิดกระบวนระบบมานับครั้งไม่ถ้วน ซ้ำยังได้เขียนหนังสือที่มีบทว่าด้วยการคิดกระบวนระบบ แต่วันนี้ การได้ฟังเรื่องเดิมซ้ำอีกกลับทำให้เกิดความรู้สึกใหม่ที่อุทานกับตัวเองในใจว่า “อ้อ อย่างนี้เอง” ไม่มีครั้งไหนในการเรียนจะซึ้งกับคำว่า “ปฏิสัมพันธ์” (connection) เท่าครั้งนี้ “โลกคือข่ายใยของความสัมพันธ์ต่าง ๆ” เราสรุปกับตัวเอง แล้วก็คิดถึงหนังสือ The Web of Life และ The Hidden Connections ของนักฟิสิกส์ ฟริตจ๊อป คาปร้า   “ปฏิสัมพันธ์เป็นหัวใจของระบบ” อาจารย์ชัยวัฒน์พูดเน้น “หัวใจของระบบ คือ ความสัมพันธ์ของส่วนต่าง เมื่อส่วนต่าง ๆ มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน … Continue reading

Posted in ผลึกความเข้าใจจาการอบรม, Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

ดวงตาใหม่ จากหลักสูตรคิดกระบวนระบบ

การคิดกระบวนระบบเป็นวิชาที่ยากและท้าทาย เนื่องจากเราต้องปรับเปลี่ยนสายตา ความรู้สึก และความคิดในการมองโลก จากที่มองโลกแบบแยกส่วน เราต้องฝึกมองเห็นความเชื่อมโยงของสรรพสิ่งทั้งหลาย ที่เรามักพูดเสมอว่า “องค์รวม” ในการอบรม อาจารย์ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ พาเราฝึกทักษะการคิด การสนทนาและการมองอย่างเป็นองค์รวม ซึ่งทักษะพื้นฐานประการหนึ่งที่สำคัญ คือ การเห็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้ด้วยตาเนื้อ แต่เห็นได้ด้วยตาใน (ใจ) — นั่นคือ สายใยที่เชื่อมโยงสรรพสิ่งต่าง ๆ ในความสัมพันธ์ ดังนั้น จิตที่ละเอียด สายตาที่เฝ้าสังเกตสิ่งต่าง ๆ และใจที่เปิดรับข้อมูลความคิด ความรู้สึกจากผู้คนที่หลากหลายแตกต่าง เป็นทั้งทักษะและอุปนิสัยสำคัญที่จะทำให้เราเข้าถึงวิชานี้ยิ่ง ๆ ขึ้น แม้จะท้าทาย แต่ก็ไม่ยากเกินกว่าจะเรียนรู้ ในเวลาเพียง 4 วัน ความเข้าใจใหม่ การมองโลกด้วยสายตาใหม่ก็เกิดขึ้นได้ ดังที่ผู้เข้าอบรมรุ่นที่ 1 … Continue reading

Posted in ผลึกความเข้าใจจาการอบรม, Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

เปิด แผนที่เมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ (2)

    ตัวอย่าง เนื้อหาบางบทในหนังสือเมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ (คัดลอกมาจากบทที่ 1) เราจะเรียนรู้สิ่งใด เราต้องแง้มใจ เปิดให้สิ่งใหม่เข้ามาในประตูใจของเราได้บ้าง เราจึงเริ่มบทแรกของหนังสือเล่มนี้ ด้วยการชวนให้ทุกท่าน “เปิด” ทั้งเปิดจิต เปิดใจ และเปิดเจตจำนงชีวิต   การเปิดเกี่ยวข้องกับการบูรณาการอย่างมาก เรามักกล่าวถึง “บูรณาการ” ในความหมายว่า “หลอมรวม” การหลอมรวมจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเรา “เปิด” ให้สิ่งต่าง ๆ ไหลเข้าหากัน และคนแรกที่เราต้องเริ่มเปิดเข้าหา คือ ตัวของเราเอง การบูรณาการเป็นกระบวนการแห่งความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยภายใน และภายนอก เราคือผู้บูรณาการสิ่งต่าง ๆ ดังนั้น งานแรกที่ต้องทำ คือ บูรณาการตนเอง เปิดเข้าสู่โลกภายใน ทำความรู้จักตนเอง ค้นหาความหมายของชีวิตและการงาน — เรามีชีวิตเพื่ออะไร … Continue reading

Posted in ล้อมวงอ่าน, Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment