เมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ : หนังสือเพื่อความเจริญงอกงามในชีวิตและสังคม (1)

ปก เมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ

บูรณาการจึงไม่ใช่โครงการ ยุทธศาสตร์ นโยบาย หากแต่เป็นกระบวนการของชีวิต กระบวนการแห่งความสัมพันธ์ของสรรพสิ่ง

หัวใจของงานเชิงบูรณาการจึงอยู่ที่ความสามารถในการสร้างสานสัมพันธ์ระหว่างเรากับสรรพสิ่ง ความสัมพันธ์ระหว่างกายและใจ ความสัมพันธ์ระหว่างคนในครอบครัว คนในองค์กร ชุมชน สังคม และคนกับสิ่งแวดล้อม

  “…หนังสือเล่มนี้…ประมวลทั้งแนวคิดและเทคนิควิธีต่าง ๆ ที่เป็นพื้นฐานสำคัญในการทำงานไว้อย่างเพียงพอที่จะใช้เป็นคู่มือการทำงาน คู่มือในการฝึกฝนตนเอง และเป็นอีกหนทางหนึ่งในการที่จะนำผู้คนให้ค้นหาความหมายและแก่นแท้ของชีวิต โดยไม่ต้องเรียกว่าศาสนา แต่สามารถเข้าถึงหัวใจของศาสนาได้โดยไม่ต้องติดอยู่กับรูปแบบหรือพิธีกรรม…”  นายแพทย์ อนุวัฒน์ ศุภชุติกุล แห่งสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน)

เมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ : คู่มือเรียนรู้และทดลองปฏิบัติการบูรณาการแบบระบบที่มีชีวิต เพื่อสร้างเสริมสุขภาวะในสังคม

เขียนโดย ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ สุภาพ สิริบรรสพ และกรรณจริยา สุขรุ่ง


เมื่อเห็นหนังสือเล่มนี้ หลายคนอาจมีคำถามว่า บูรณาการ เกี่ยวข้องอะไรกับเมล็ดพันธุ์ ทำไมคณะผู้เขียนจึงนำ 3 คำ คือ เมล็ดพันธุ์ ชีวิต และบูรณาการ มาเรียงและกอปรกันเป็นชื่อหนังสือ

คำตอบบางส่วน ท่านจะอ่านพบได้ในหนังสือ แต่คำตอบอีกหลายส่วน ท่านจะพบได้จากการนำสาระในหนังสือไปครุ่นคิดต่อและลงมือปฏิบัติในพื้นที่ชีวิตและสนามการทำงาน ซึ่งผู้อ่านหลายคนจากต่างแวดวง ทั้งสาธารณสุข การศึกษา ประชาสังคมและภาคธุรกิจ ได้สะท้อนความเห็นว่า หนังสือเมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการเป็นหนังสือที่มีชีวิต ทำให้การงานของพวกเขางอกงามเติบโต พร้อมๆ กับความมีชีวิตชีวาของพวกเขาด้วย และเมื่อใดที่เจอทางตันในการทำงาน เมื่อได้กลับมาทบทวนหนังสือเล่มนี้ เขาจะได้บางส่วนของทางออกที่จะนำไปทดลองแก้ปัญหา

“ที่ใดมีการบูรณาการ ที่นั่นมีความเจริญงอกงามของชีวิต บูรณาการไม่ใช่งาน แต่เป็นกระบวนการของชีวิตที่วิวัฒน์ไม่หยุดนิ่ง เป็นชีวิตที่สมดุลในความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลง” เป็นคำกล่าวของ ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ ผู้รวบรวมองค์ความรู้ต่างๆ ทั้งปรัชญาภูมิปัญญาตะวันออกและวิทยาศาสตร์กระแสใหม่ (New Science) มาเป็นชุดความเข้าใจเรื่องบูรณาการในแบบที่จับต้องและลงมือปฏิบัติการได้

บูรณาการ  เป็นคำที่คุ้นหูและพูดกันติดปาก จนเราแอบเชื่อโดยสุริตใจว่า เราเข้าใจและได้ทำการบูรณาการกันแล้วจริงๆ ทว่า อาจารย์ชัยวัฒน์ วิทยากรกระบวนการด้านการพัฒนาศักยภาพภายใน สู่การปฏิรูปองค์กรและสังคม ชวนให้เราทบทวนความเข้าใจของตนเองว่า “บูรณาการหมายความว่าอย่างไร และทำอย่างไรจึงจะเป็นการบูรณาการ”

ในหนังสือเกริ่นขยายความเรื่องนี้ว่า “นับตั้งแต่ช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 คือ ราวปี พ.ศ. 2540 บูรณาการเป็นหนึ่งในหลักคิดและแนวทางสำคัญที่องค์กรต่างๆ นำมาใช้ทำแผนงาน นโยบาย ยุทธศาสตร์มากมาย ไม่ว่าจะบูรณาการงานวิจัยแห่งชาติ บูรณาการแก้ปัญหาความยากจน บูรณาการแก้ปัญหาไฟใต้ บูรณาการการจัดการน้ำ ฯลฯ กล่าวกันว่า การบูรณาการจะช่วยลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน แก้ปัญหาและพัฒนาบ้านเมืองได้อย่างเป็นเอกภาพมากขึ้น

แต่ความจริงในบ้านเมืองทุกวันนี้เป็นเช่นไร

ข่าวสารบ้านเมืองในรอบ 10 ปีที่ผ่านมาแสดงภาพปัญหาที่หนักหนาสาหัส ปัญหาความยากจน ความไม่เป็นธรรม ปัญหาที่ดินทำกินทางการเกษตร ปัญหาการศึกษา ยาเสพติด คอร์รัปชั่น ทวีความรุนแรงสลับซับซ้อนขึ้นกว่าเดิมมาก แล้วยังมีปัญหาใหม่ๆ อีก ไม่ว่าจะเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิกฤตเศรษฐกิจและพลังงาน นอกจากนั้นแล้ว เรายังได้เห็นภาพความร้าวฉานของคนในสังคม ซึ่งส่วนหนึ่งมาจากความขัดแย้งทางความคิดและผลประโยชน์ทางการเมือง ที่ทำให้คนไทยหลายคนพรั่นพรึงว่า จะพัฒนาไปสู่สงครามกลางเมือง”

นี่คือช่องว่างระหว่างความเชื่อกับความเป็นจริง คือ ยิ่งเราพูดคำว่า บูรณาการ มากและบ่อยขึ้นเท่าไร ความเข้มแข็งและเสถียรภาพของสังคมดูจะยิ่งถดถอย

กว่า 3 ปี แห่งการเพียรแกะรอยทางคำตอบ บูรณาการ  อาจารย์ชัยวัฒน์สืบค้นจากตำราวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ พุทธธรรม หลักการเต๋า และพูดคุยกับนักปฏิบัติการทางสังคมจำนวนมาก — สกัดกลั่นเนื้อหา วิธีการ แบบฝึกหัด ถักทอและร้อยเรียงเป็นกระบวนการอบรม และถ่ายทอดความรู้ทั้งหมดไว้ในหนังสือเล่มนี้ ซึ่ง นายแพทย์ บุญยงค์ วงศ์รักมิตร แห่งโรงพยาบาลน่าน ได้ให้คำนิยมไว้ว่า เป็นหนังสือที่นำเสนอคำนิยามการบูรณาการได้อย่างตรงใจ

“…บูรณาการ มีผู้ให้นิยามที่ค่อนข้างหลากหลายมาตั้งแต่คำนี้เริ่มเป็นที่รู้จักกัน อาจกล่าวได้ว่า ร้อยคนก็ให้ ร้อยนิยาม หนังสือเล่มนี้มีคำตอบของนิยามได้อย่างตรงใจ เป็นคำตอบสุดท้ายที่หลายคนรอคอย …”

หลายคนอาจจะคุ้นกับเนื้อหาหลายส่วนในหนังสือเล่มนี้ ไม่ว่าจะเป็น ทฤษฎีไร้ระเบียบ วิธีคิดกระบวนระบบ กระบวนทัศน์วิทยาศาสตร์ใหม่และโลกทัศน์ที่มีชีวิต ภาวะผู้นำ หลักปรัชญาเต๋า พุทธธรรม สุนทรียสนทนา ทฤษฎีเครือข่ายและชุมชนปฏิบัติการ เป็นต้น แต่สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้โดดเด่นจากหนังสือที่มีเนื้อหาต่าง ๆ ดังกล่าวนั้น คือ การที่อาจารย์ชัยวัฒน์ บูรณาการ เนื้อหา กระบวนการ เทคนิคต่างๆ ให้เข้ากัน และนำเสนออย่างเป็นระบบ เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจหลักปรัชญาบูรณาการ ได้เห็นเครื่องมือที่จะทดลองใช้เพื่อทำงานบูรณาการได้จริง

นายแพทย์ อนุวัฒน์ ศุภชุติกุล แห่งสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน) เขียนคำนิยมให้หนังสือเล่มนี้ว่า “…หนังสือเล่มนี้…ประมวลทั้งแนวคิดและเทคนิควิธีต่าง ๆ ที่เป็นพื้นฐานสำคัญในการทำงานไว้อย่างเพียงพอที่จะใช้เป็นคู่มือการทำงาน คู่มือในการฝึกฝนตนเอง และเป็นอีกหนทางหนึ่งในการที่จะนำผู้คนให้ค้นหาความหมายและแก่นแท้ของชีวิต โดยไม่ต้องเรียกว่าศาสนา แต่สามารถเข้าถึงหัวใจของศาสนาได้โดยไม่ต้องติดอยู่กับรูปแบบหรือพิธีกรรม…”

แม้หนังสือเล่มนี้จะเป็นคู่มือปฏิบัติการบูรณาการ (How to) แต่ในความจริง เนื้อหาเน้นหลักคิด ปรัชญา (know why) เสียมากกว่า อาจารย์ชัยวัฒน์เห็นว่า การทำความเข้าใจหลักคิด หลักการจะช่วยให้เราต่อยอด สร้างสรรค์หลักปฏิบัติได้หลากหลายสอดคล้องกับสถานการณ์ที่ผันแปร ดั่ง ตำราพิชัยสงครามของซุนหวู่ ที่ไม่ได้บอกขั้นตอนปฏิบัติการ หากแต่ให้หลักคิดเพื่อให้ผู้ใช้นำไปพลิกแพลงเอาเอง ตามบริบทเหตุการณ์ ซึ่งนี่เอง ที่ทำให้หลักการของซุนหวู่ข้ามพ้นกรอบแห่งกาลเวลา และบริบทของสถานที่

ชาวสยาม นักบูรณาการ

อันที่จริง การบูรณาการมีอยู่แล้วในวิถีธรรมชาติ และกระบวนทัศน์ชีวิตของชาวตะวันออก ซึ่งปรากฎอยู่ในหลักพุทธธรรม เต๋า และกระบวนทัศน์ของชนเผ่าต่าง ๆ ที่ผูกพัน และมองเห็นความเชื่อมโยงกันของสรรพสิ่ง

บรรพบุรุษชาวสยามเองก็จัดได้ว่า เป็นนักบูรณาการชั้นยอด ผู้หลอมรวมศาสตร์และศิลป์ต่าง ๆ ที่ไหลเข้ามายังดินแดนสุวรรณภูมิ ให้เข้ากับจริตและสิ่งที่มีอยู่เดิมในพื้นถิ่น จนเกิดเป็นสิ่งใหม่ที่เป็นเอกลักษณ์สยาม ที่ไม่ใช่การก้อปปี้ลอกคนอื่นทั้งดุ้นอย่างที่คนยุค “แดกด่วน” มักทำกัน

บูรณาการจึงไม่ใช่โครงการ ยุทธศาสตร์ นโยบาย หากแต่เป็นกระบวนการของชีวิต กระบวนการแห่งความสัมพันธ์ของสรรพสิ่ง ดั่งเมล็ดพืชที่บูรณาการตนเองกับดิน น้ำ อากาศ จนเติบโตเป็นไม้ใหญ่ ให้ร่มเงาและดอกผลเป็นประโยชน์เกื้อกูลชีวิตอื่น ๆ ชีวิตคนก็เช่นกัน เราเกิด เติบโตได้ ก็ด้วยการบูรณาการตนเองกับปัจจัยภายนอก

หัวใจของงานเชิงบูรณาการจึงอยู่ที่ความสามารถในการสร้างสานสัมพันธ์ระหว่างเรากับสรรพสิ่ง ความสัมพันธ์ระหว่างกายและใจ ความสัมพันธ์ระหว่างคนในครอบครัว คนในองค์กร ชุมชน สังคม และคนกับสิ่งแวดล้อม

สุดท้าย เป้าหมายปลายทางของงานบูรณาการ คือ สร้างคน สร้างความเจริญงอกงามของชีวิตและสังคม ส่วนงานและผลงานที่เกิดนั้น จัดเป็นผลพลอยได้ที่เกิดจากการทำงานของคนที่มีคุณภาพ

ทุกวันนี้ การบูรณาการที่เราเชื่อว่ากำลังทำอยู่นั้น ไม่เน้นพัฒนาคน ไม่ใส่ใจในการสร้างและสานความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้คนและสิ่งแวดล้อม เราบูรณาการแบบเห็นคนเป็นเครื่องจักร มองมนุษย์เป็นเพียงฟันเฟืองขององค์กร ของโครงการ ที่เมื่อเสีย ก็ถอดออก โยกย้ายไป แล้วหาฟันเฟืองใหม่เข้ามาแทน เรามองว่า การให้คนมารวมตัวในที่เดียวกันนั้น คือ การบูรณาการ แต่ไม่สังเกตว่า การรวมตัวกันนั้นสร้างหรือหลอมพลังกันหรือไม่ ไปในทิศทางใด โดยสรุปก็คือ เราบูรณาการตามกระบวนทัศน์แบบกลไกไร้ชีวิต และนี่เอง คือ เหตุที่งานบูรณาการไปไม่ถึงจุดหมาย เพราะเราเดินผิดทิศ ทำงานผิดกระบวนทัศน์

วิถีการบูรณาการเป็นเรื่องธรรมชาติก็จริง แต่ก็ทำได้ไม่ง่ายนัก อุปสรรคหลัก คือ โลกทัศน์แบบกลไกที่ฝังลึกในความคิดและจิตใจของเรา

ทว่า เมื่อเราตระหนักถึงโลกทัศน์กลไกในใจ และพยายามฟื้นคืนความสัมพันธ์กับโลก ตามกระบวนทัศน์ที่มีชีวิต วิถีบูรณาการก็จะค่อย ๆ กลับมามีชีวิตภายในตัวเรา ในองค์กร และสังคม — และหนทางนี้ ไม่มีอื่น นอกจากการเรียนรู้ ฝึกฝน ทดลองปฏิบัติการบูรณาการอย่างมีชีวิตชีวา เหมือนชีวิตที่วิวัฒน์ไปไม่จบสิ้น
—————————————————————————

ปก เมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการเมล็ดพันธุ์ชีวิตบูรณาการ : คู่มือเรียนรู้และทดลองปฏิบัติการบูรณาการแบบระบบที่มีชีวิต เพื่อสร้างเสริมสุขภาวะในสังคม

เขียนโดย ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ สุภาพ สิริบรรสพ และกรรณจริยา สุขรุ่ง

ปรับปรุงใหม่ พิมพ์ครั้งที่ 3, พ.ศ. 2555

จำนวน 442 หน้า ราคา 280 บาท

สนับสนุนการพิมพ์โดย สสส.

สนใจ ติดต่อที่  ประทุมพร โทร 081-8289469 

อีเมล์ ch_chinchan@hotmail.com

ที่อยู่ 693 อาคารแพทย์แผนไทยชั้น 2 ห้อง 15 ถ.บำรุงเมือง แขวงวัดเทพศิรินทร์ เขตป้อมปราบ กทม. 10100 

Advertisements
This entry was posted in ล้อมวงอ่าน and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s